knowledge

คืนป่าต้นน้ำ แก้ภัยแล้งอย่างยั่งยืน ด้วยแนวคิด “นาแลกป่า”

23 กรกฎาคม 2015


จังหวัดน่าน เป็นพื้นที่หนึ่งที่ประสบปัญหารุกล้ำป่าอย่างหนักจากการปลูกข้าวโพด โดยข้อมูลปี 2556 พบว่าพื้นที่ป่าถูกนำไปปลูกพืชไร่ถึง 1.5 ล้านไร่ หรือคิดเป็น 24% ของพื้นที่ป่าทั้งหมดในจังหวัดน่าน ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อการขาดแคลนน้ำในแม่น้ำน่าน ซึ่งเป็นเส้นเลือดใหญ่ที่มีสัดส่วนถึง 40% ของแม่น้ำเจ้าพระยา จึงเป็นสาเหตุหนึ่งของปัญหาความแห้งแล้งในประเทศไทย

การรุกล้ำพื้นที่ป่าเพื่อปลูกข้าวโพดนั้นเกิดขึ้นเป็นวงจร เริ่มจากภาคเอกชนที่สนับสนุนการปลูกพืชเศรษฐกิจอย่างข้าวโพดที่ปลูกง่าย โตเร็ว และได้ราคาดี ทำให้ชาวบ้านหันมาปลูกข้าวโพดแทนการทำนาหรือทำไร่ประเภทอื่น และเริ่มรุกล้ำพื้นที่ป่าเพื่อผลผลิตที่เพิ่มขึ้น แต่การปลูกต้องอาศัยต้นทุนการผลิตสูง เพราะชาวบ้านใช้ปุ๋ย และยาฆ่าแมลง เมื่อพ่อค้ารับซื้อในราคาที่ลดลง ไม่คุ้มกับต้นทุน ชาวบ้านจึงบุกรุกพื้นที่ป่าเพิ่มขึ้นอีก เพื่อขยายพื้นที่ปลูกให้ได้ผลผลิตที่เพิ่มมากขึ้น ด้วยคาดหวังว่าจะมีรายได้ที่เพิ่มขึ้น แต่วิธีนี้กลับทำให้ชาวบ้านมีหนี้สินเพิ่มขึ้นแทน

แนวคิดแก้ปัญหา

แนวคิด “นาแลกป่า” เป็นการรณรงค์ให้ชาวบ้านนำที่ดินที่บุกรุกไปมาคืน 4 ไร่ โดยโครงการจะแบ่งพื้นที่นั้นๆ ออกเป็น 2 ส่วน คือ

  • นา 1 ไร่ : ทางโครงการจะช่วยปรับหน้าดิน ขุดร่องนา เตรียมระบบจัดการน้ำ และทำการเกษตรแบบปราณีต ซึ่งเป็นเกษตรผสมผสาน ไม่ใช้สารเคมี ต้นทุนต่ำ ง่ายต่อการควบคุม และได้ผลผลิตสูง ซึ่งโครงการจะช่วยเหลือด้านกลไกการตลาดที่รองรับผลผลิต ทำให้ชาวบ้านมีรายได้ที่แน่นอน
  • ป่า 3 ไร่ : พื้นที่จะถูกนำกลับมาฟื้นฟูเป็นป่า ซึ่งขึ้นอยู่กับสภาพของแต่ละพื้นที่ว่าสามารถฟื้นตัวได้เอง หรือต้องปลูกป่าทดแทนขึ้นใหม่ โดยมีศูนย์เพาะพันธุ์พืชเป็นผู้รวบรวมเมล็ดพันธุ์และเพาะต้นกล้า รวมถึงมีการจัดตั้งคณะกรรมการเพื่อตั้งข้อตกลงร่วมกับชาวบ้านในการรักษาผืนป่า เช่น การสร้างแนวกันไฟ และพื้นที่ที่สามารถตัดไม้และเก็บของป่าได้

ผู้นำแนวคิด

  

  • พระครูพิทักษ์ นันทคุณ มูลนิธิฮักเมืองน่าน / ASHOKA FELLOW ปี 2536
  • คุณสำรวย ผัดผล ชมรมอนุรักษ์พรรณพืชพื้นบ้านน่าน / ASHOKA FELLOW ปี 2537)

เป้าหมาย

เป้าหมายระยะสั้น ภายในปี 2558

  • พื้นที่นา 67 ไร่
  • พื้นที่ป่า 201 ไร่

รวมพื้นที่นาแลกป่า 268 ไร่

เป้าหมายระยะยาว ภายในปี 2560 : พื้นที่เป้าหมายใน 15 อำเภอ ทั้งจังหวัดน่าน

  • พื้นที่ นา 1,000 ไร่
  • พื้นที่ ป่า 3,000 ไร่

รวมพื้นที่ นาแลกป่า 4,000 ไร่

ความยั่งยืน

  1. ชาวบ้านมีรายได้จากหลายทาง ทั้งจากการทำนา เก็บของป่า และทำสวนผักหรือผลไม้ โดยอยู่ร่วมกับป่าได้แบบพึ่งพาอาศัยกัน
  2. มีการจัดทำระบบฐานข้อมูลรายแปลง แสดงพื้นที่ป่าและที่ทำมาหากิน ทำให้มีสัดส่วนพื้นที่ป่าที่เพิ่มมากขึ้น พร้อมกับพื้นที่ทำกินที่สร้างรายได้ให้ชาวบ้านอยู่ได้อย่างไม่เดือดร้อน
  3. ชุมชนมีความเข้มแข็งทางการเงิน และพึ่งพาตนเองได้ จากการจัดตั้งกองทุน และระดมทุนได้จากแหล่งต่างๆ หรือจากชาวบ้านด้วยกันเอง เช่น การจัดผ้าป่าต้นไม้
id old content:
137
0

ใส่ความเห็น

เข้าสู่ระบบ

Or fill the form below