สถานการณ์ปัญหาการเข้าถึงอาหารปลอดภัย

28 พฤศจิกายน 2559
ความรู้ในการดูแลสุขภาพความมั่นคงทางอาหาร, การคุ้มครองผู้บริโภค, การค้าที่เป็นธรรม,

All

แม้ในปัจจุบันประเทศไทยจะยังไม่มีปัญหาขาดแคลนอาหารอย่างรุนแรง แต่ก็อาจพูดได้ว่าคนไทยยังเข้าไม่ถึงอาหารที่ปลอดภัย มีประโยชน์และมีความหลากหลายทางโภชนาการ ซึ่งส่วนหนึ่งมาจากการผลิตอาหารและเครื่องดื่มตามกลไกตลาดที่เป็นเชิงเดี่ยว เน้นปริมาณผลผลิตเป็นสำคัญ ทำให้ผู้ผลิตไม่สามารถปล่อยมือจากการใช้สารเคมีต่างๆ ในผักผลไม้ ปศุสัตว์ หรือแม้แต่อาหารทะเลได้ จึงทำให้ผู้บริโภคได้รับผลกระทบทั้งทางตรงและทางอ้อม ซึ่งแม้ว่าในประเทศไทยจะยังไม่มีการวิจัยเกี่ยวกับเรื่องนี้ แต่ที่สหรัฐอเมริกามีผลวิจัยออกมากว่าอัตราการเกิดของเด็กออทิสติกสอดคล้องกับปริมาณการใช้ยากําจัดวัชพืช Glyphosate ในพืชชนิดถั่วเหลืองกับข้าวโพด ซึ่งเป็นสารอันตรายที่มีการนําเข้าสูงสุดเป็นอันดับ 1 ในประเทศไทย

ในปี 2015 สำนักงานเศรษฐกิจสุขภาพของสหรัฐอเมริกามีผลวิจัยออกมาว่าสาเหตุการตายก่อนวัยอันควรนั้นไม่ใช่เหล้าหรือบุหรี่ แต่คืออาหารและการอยู่เฉยๆ (inactivity) ซึ่งเป็นลักษณะของคนในสังคมเมืองที่เร่งรีบ นั่งทำงานอยู่กับที่ ไม่ค่อยได้ออกกำลังกาย กินอาหารที่เน้นความสะดวกและง่าย จึงทำให้ร้านสะดวกซื้อและร้าน Fast food กลายเป็นแหล่งอาหารหลักของคนเมืองที่ได้รับความนิยมอย่างมาก 

อีกทั้ง ยังมีสื่อและโฆษณาชวนเชื่อมากมายที่ทำให้ประชาชนตกเป็นเหยื่อของการตลาดโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ เข้าใจผิดคิดว่าสินค้าต่างๆ เป็นอาหารและเครื่องดื่มเพื่อสุขภาพ เช่นการดื่มเครื่องดื่มชาเชียวที่มีส่วนผสมหลักคือ High Fructose Corn Syrup (HFCS) หรือสารให้ความหวานจากข้าวโพดที่มีฟรุ๊คโตสปริมาณมาก ทำให้ผู้บริโภคที่แม้อายุยังน้อย ร่างกายผอมเพรียว และออกกำลังกายเป็นประจำ สามารถมีปริมาณไขมันคอเลสเตอรอลในร่างกายสูงเท่ากับคนอายุ 70 ปีได้ และหากยังดื่มไปเรื่อยๆ สาร HFCS ก็จะเข้าไปทำปฏิกิริยากับตับจนไขมันพอกตับและหลอดเลือดได้ในที่สุด

นอกจากนี้สินค้าเกษตรที่เราบริโภคทุกวันนี้ก็มีความหลากหลายทางชีวภาพลดลง อย่างข้าวไทยจากที่เคยมีอยู่กว่า 20,000 พันธุ์ในอดีตก็ถูกทำให้ลดลงจนเหลือเพียง 10 กว่าพันธุ์เพราะเป็นพันธุ์ที่สามารถขายได้ ทำให้ข้าวอีกนับหมื่นพันธุ์ที่เหลือ ซึ่งมีประโยชน์ทางโภชนาการมากกว่าถูกละเลยและค่อยๆ สูญหายไป

ประเด็นที่น่าสนใจ (insights)

  • ผู้ผลิตปัจจุบันไม่มีความรู้และไม่เห็นทางเลือกที่จะเปลี่ยนกระบวนการผลิตให้เป็นเกษตรปลอดภัยและยั่งยืน เนื่องจากมีภาระหนี้สินจึงต้องผลิตแบบเน้นปริมาณต่อไปเรื่อยๆ
  • คนรุ่นใหม่ที่มีทักษะความสามารถในการพัฒนาการเกษตรได้ เลือกไปประกอบอาชีพอื่น
  • ผู้บริโภคขาดข้อมูลในการเลือกบริโภคอาหารที่ปลอดภัย เช่น ไม่ทราบแหล่งที่ขายอาหารปลอดภัย ไม่ทราบที่มาของอาหาร ไม่เข้าใจข้อมูลทางโภชนาการที่ระบุไว้บนฉลาก และไม่มีเครือข่ายคุ้มครองสิทธิผู้บริโภคที่รู้เท่าทันปัญหาคอยสอดส่องดูแล
  • ผู้ค้าขาดความเป็นธรรม เน้นการขายเพื่อกำไรมากกว่าคุณค่าทางความปลอดภัยและคุณค่าทางความหลากหลายทางชีวภาพ

Case ที่น่าสนใจ


ก่อตั้งในปี 2552 เป็นกิจการเพื่อสังคมที่มุ่งสนับสนุนเกษตรกรรายย่อยในชนบท ให้เปลี่ยนจากการทำเกษตรเชิงเดี่ยว มาเป็นการทำเกษตรอินทรีย์ครบวงจร ด้วยการให้คำปรึกษา ฝึกอบรมวิธีการทำเกษตรอินทรีย์ โดยปัจจุบันมีรายได้หลักจากการขายปุ๋ยอินทรีย์และเครื่องมือสำหรับทำเกษตรอินทรีย์ให้แก่เกษตรกร เครือข่ายนวัตกรรมชาวบ้านมีพื้นที่การทำงานในจังหวัดบุรีรัมย์ สุรินทร์ ร้อยเอ็ด และศรีสะเกษ มีฐานลูกค้าและผู้ได้รับประโยชน์ 350 ครอบครัว
  • อนุกูล ทรายเพชร ผู้ก่อตั้ง Folk Rice

ชาวนารุ่นใหม่กับคำถามว่าทำไมจำนวนเกษตรกรไทยยังลดจำนวนลงเรื่อยๆ จนเหลือเพียง 5% หรือ 3.5 ล้านคน ทั้งๆ ที่เมืองไทยเป็นประเทศเกษตรกรรม เขาได้พบว่ามีหลายปัจจัย ซี่งการที่ผู้บริโภคเลือกทานแต่อาหารกระแสหลักนั้นเป็นสาเหตุใหญ่ที่ทำให้เกษตรรายย่อยที่มีความรู้ ความสามารถเลือกจะไปประกอบอาชีพอื่นเพราะมองไม่เห็นอนาคต ยิ่งทำให้ผู้บริโภคยิ่งห่างไกลอาหารปลอดภัย เขาจึงก่อตั้ง Folk Rice เว็บไซต์และแอพลิเคชั่นเพื่อเป็นแพลตฟอร์มระหว่างผู้ผลิตและผู้บริโภคให้เข้าถึงกัน พูดคุยกันได้ง่ายขึ้น และทำให้เกษตรกรไม่ต้องพึ่งพาตลาดกระแสหลัก พัฒนาสินค้า และยืนได้ด้วยตนเอง

ในยุคบริโภคนิยม มูลนิธิเพื่อผู้บริโภคเห็นความสำคัญในการผลักดันให้ผู้บริโภคมีบทบาทในการคุ้มครองตนเอง นิตยสารเพื่อผู้บริโภคจึงจัดตั้งมาเพื่อให้ความรู้และข้อมูลทดสอบเกี่ยวกับสินค้าและบริการที่เป็นธรรม และเป็นกลาง แก่ผู้บริโภค เพื่อให้ผู้อ่านได้เท่าทันกับแง่มุมของตลาดและสินค้าเพื่อการใช้เงินอย่างคุ้มค่า ผลักดันให้การบริโภคร่วมกันของผู้บริโภคเป็นตัวกำหนดคุณภาพทางสังคมและเศรษฐกิจเพื่อให้เอื้อต่อประโยชน์กับคนส่วนใหญ่ และสุดท้ายคือเป้าหมายการบริโภคแต่พอเพียง
กิจการเพื่อสังคมที่ทำหน้าที่เป็นช่องทางการตลาดทางเลือกให้กับเกษตรกรในระบบเกษตรกรรมยั่งยืน (Sustainable Agriculture) หรือเกษตรอินทรีย์ (Organic Farming) ผ่านการรับซื้อผลผลิตจากกลุ่มเกษตรกรในระบบเกษตรกรรมยั่งยืนหรือเกษตรกรอินทรีย์ในราคาที่เป็นธรรม (Fair Trade) และนำผลผลิตเหล่านั้นมาแปรรูปให้เป็นสินค้าอาหารและเครื่องดื่มที่เข้ากับวิถีชีวิตของคนเมือง

Link ที่มาและข้อมูลอื่นๆ ที่น่าสนใจ

Hashtags: 
Food Safety, organic, fast food, nutritions