ปัญหาแบบไหน ถึงจะเรียกว่า “ปัญหาสังคม”

20 กรกฎาคม 2561
ศิลปะวัฒนธรรมการพัฒนาชุมชน,

All

Helpdesk หัวข้อ Social Model จัดขึ้นเมื่อวันพุธที่ 20 มิถุนายนที่ผ่านมาโดย มีคุณพรจรรย์ ไกรวัตนุสสรณ์ ผู้ก่อตั้ง School of Changemakers เป็นที่ปรึกษา เมื่อทำความเข้าใจสถานการณ์ปัญหา (Problem Situation) และเก็บข้อมูลผู้มีส่วนเกี่ยวข้องเป็นจุดเริ่มต้นการเปลี่ยนแปลงสังคมแล้ว ขั้นตอนต่อไปคือการออกแบบ “โมเดล” จากข้อมูลทั้งหมดที่มี (แทนที่จะเริ่มจากการคิดกิจกรรมเลย) โมเดลจะช่วยให้เราคิดเชิงระบบ (Systems Thinking)  เห็นปัจจัยต่างๆ และองค์ประกอบทั้งหมดของปัญหา และยังช่วยอธิบายการทำงานของโปรเจกต์หรือกิจการเพื่อสังคมของเราให้ชัดเจนยิ่งขึ้นอีกด้วย

บทความนี้หยิบประเด็นจากทีม Local Atelier หนึ่งในทีมจากโครงการ Penguin Incubation ซึ่งเข้าร่วม Helpdesk หัวข้อ Social Model หลังจากลงพื้นที่เก็บข้อมูลมาเป็นระยะเวลา 3 เดือน และกำลังพัฒนาโมเดลในการแก้ปัญหา อยากให้ทุกคนได้ลองอ่านและคิดตามไปด้วยกัน

About Project

Local Atelier  มีความสนใจและประสบการณ์ในการเดินทางลงไปทำงานกับหลายๆ ชุมชนทั่วประเทศ มองเห็นว่าคุณค่าที่สำคัญของงานหัตถศิลป์ท้องถิ่น (เครื่องปั้นดินเผา งานแกะสลักไม้ งานถักทอ งานหวาย) นอกเหนือจากความงดงามแล้วยังเป็นรากฐานและเครื่องมือสำคัญในการหล่อหลอมจิตใจเชื่อมคนในชุมชนเข้าด้วยกัน ก่อให้เกิดความผูกพันระหว่างคนในชุมชนและท้องถิ่น  และค้นพบว่าหนึ่งในปัญหาที่พบคือ จำนวนคนรุ่นใหม่ในชุมชนที่สนใจสืบทอดหัตถศิลป์ท้องถิ่นลดลงอย่างชัดเจน และยังไม่มีการวางแผนหรือแนวทางส่งต่อองค์ความรู้ให้ผู้สืบทอดอย่างเป็นระบบ ทีมจึงสนใจทำงานเรื่องการอนุรักษ์และสืบสานวัฒนธรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ผ้าพื้นเมือง

ปัญหาละความท้าทายในการคิดโมเดล

  • Local Atelier จะพัฒนาโมเดลและหาวิธีสื่อสารกับสังคมเกี่ยวกับประเด็นเรื่องจำนวนคนรุ่นใหม่ที่สนใจสืบทอดวัฒนธรรมในชุมชนลดลง ว่าส่งผลกระทบและปัญหาสังคมในแง่ไหนได้บ้าง เพื่อให้คนในสังคมเล็งเห็นความสำคัญและตระหนักว่าปัญหานี้ต้องได้รับการแก้ไข
  • Local Atelier จะใช้ตัวชี้วัด (Indicator) ใด เป็นตัวหลักในการเก็บข้อมูลระหว่างการดำเนินการเพื่อวัดผลกระทบทางสังคม (Social Impact) ในอนาคต

รายการสิ่งที่ต้องกลับไปทำ

  • ลอง Frame ปัญหาใหม่ โดยเลือกประเด็นปัญหาจาก 3 อย่างที่เกี่ยวข้องได้แก่

  • Culture (Thai or Local)
  • Community Sustainability
  • Identity, Understand and Appreciate Different Identities
  • หลังจากเลือกประเด็นปัญหาจากข้อ 1 แล้ว ให้เขียนอาการของปัญหา (Problem Situation) โดยอ้างอิงข้อมูลที่มีอยู่แล้วหรือหาใหม่ เช่น ข้อมูลของ 70 ชาติพันธุ์ ที่มีอยู่ในประเทศไทย, ต้นทุนทางวัฒนธรรมหรือเศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์, สถานการณ์ของพิพิธภัณฑ์ชุมชนที่กำลังจะโดนไล่ปิด, แนวโน้มของเศรษฐกิจไทยหากต้องแข่งขันกับประเทศอื่นเราจำเป็นต้องใช้ Creative, Craft, Care

  • เขียน Theory of Change (TOC) และ Impact Value Change (IVC)

ข้อมูลและเครื่องมือที่เกี่ยวข้อง

Complicated vs. Complex : เข้าใจระบบ เข้าใจปัญหา

Theory of Change คืออะไร

อีกหนึ่งความยากของทีมที่เลือกแก้ปัญหาเชิงนามธรรม เช่นการอนุรักษ์วัฒนธรรม สิทธิมนุษย์ และอื่นๆ อาจจะมีคำถามกลับมาจากสังคมว่าเรื่องนี้จำเป็นต้องได้รับการแก้ไขหรือไม่ หรือเป็นปัญหาสังคมในแง่ไหน เพราะเมื่อเทียบกับปัญหาการศึกษา ปัญหาผู้สูงอายุ ปัญหาขยะ ผู้คนจะเข้าใจและมีส่วนร่วมมากกว่า ซึ่งอาจเกิดจากการได้รับผลกระทบทางตรงหรือทางอ้อม ดังนั้นหากลองหยุดคิดวิธีแก้ปัญหา และใช้เวลาคิดอย่างลึกซึ้ง รอบด้านและเป็นระบบมากขึ้น สิ่งที่สะท้อนออกมาอาจกระตุ้นให้สังคมได้ตระหนักว่าปัญหาเหล่านี้เองควรจะต้องได้รับการแก้ไขเช่นกัน


โมเดล คืออะไร
โมเดลหรือแบบจำลองการดำเนินงาน ที่จะช่วยอธิบายกระบวนการทำงานของโครงการหรือกิจการของเราให้ชัดเจนว่าการดำเนินงานเพื่อแก้ปัญหาของเรา ต้องมีองค์ประกอบใดบ้าง เราทำกิจกรรมใดบ้าง เป็นขึ้นตอนอย่างไร มีใครบ้างเกี่ยวข้อง จำเป็นต้องมีการทำงานหลังบ้านเป็นระบบสนับสนุนหรือไม่ รวมถึงอธิบายกลยุทธ์การสร้างความมีส่วนร่วมอย่างไรเพื่อการสร้างความเปลี่ยนแปลง

Hashtags: